Najnowsze aktualności Logos Centrum Terapii Mowy Kraków strzałka do góry

Aktualności

Dodano: 12.12.2016

Rola komunikacji w życiu człowieka.

Pierwszy rok życia dziecka.
W cyklu artykułów  na temat rozwoju mowy i jej zaburzeń, pragnę przybliżyć czytelnikowi tak ważny temat jakim jest prawidłowa komunikacja międzyludzka.
Komunikacja u człowieka kształtuje się od pierwszych godzin życia dziecka. Pierwszy krzyk dziecka, to komunikat przekazywany do otoczenia, w którym przebywa dziecka. Aby  maluch dobrze się rozwijał musi rozumieć mowę, czyli właściwie reagować na komunikaty innych osób oraz wydawać dźwięki, sylaby, wyrazy i zdania stosowne do wieku. Prawidłowa mowa dziecka zależy od poprawnego przebiegu rozwój ruchowego (czyli podnoszenia główki, siadania, pełzania, raczkowania i chodzenia). Używanie „chodzików” w pierwszym roku życia, zaburza tak ważny proces w rozwoju  jakim jest raczkowanie.  Dziecko musi być sprawne ruchowo zwłaszcza w zakresie koordynacji i precyzyjnych ruchów rąk (manipulacja, trzymanie przedmiotów oraz prawidłowy chwyt kredki). Wzrok i słuch również ma wpływ na rozwój mowy. Jeżeli dziecko ma niedosłuch lub wadę wzroku może to przyczynić się do powstawania wady lub zaburzenia mowy. Mowa wpływa na rozwój poznawczy, a co za tym idzie na rozwój intelektualny. 
Głużenie jest to pierwszy etap w rozwoju mowy. Pojawia się około 3 miesiąca życia dziecka. Dzieci, które rodzą się w różnych krajach, gdzie ludzie komunikują się w  różnych  językach tak samo głużą.  Polega ono na nieświadomym bawieniem się własnym głosem. Są to pierwsze wokalizacje. Dziecko wymawia samogłoski oraz  dźwięki podobne do sylab następujących po sobie, typu: a a a   gua gua. Dzieci niesłyszące też głużą. Jest to rodzaj zabawy głosem. Kiedy dziecko jest samo też głuży. Nie potrzebuje towarzystwa drugiej osoby.  Podczas tego etapu przygotowują się narządy artykulacyjne (język, podniebienie, wargi i żuchwa) do mowy.
Kolejnym etapem jest gaworzenie, które pojawia się około 6 miesiąca życia dziecka. Jest to już świadomy akt mowy, który polega na powtarzaniu sylab lub dźwięków po danej osobie (matka, ojciec dziecka). Wymawiane są ciągi sylab: baba, gaga, dadada... Bardzo ważnym objawem zaburzeń w rozwoju mowy dziecka jest brak gaworzenia. Dzieci, które  nie słyszą nie gaworzą! Ważnym elementem jest wspieranie rozwoju mowy, poprzez częste mówienie do dziecka z utrzymaniem kontaktu wzrokowego z daną osobą.
Pod koniec pierwszego roku życia,  pojawiają się pierwsze wyrazy tata, mama, baba, lala, daj, tutu. Dziecko próbuje nazwać przedmioty lub osoby.  Rozumie nazwy osób i niektórych przedmiotów z życia codziennego. Manipuluje przedmiotami i często wkłada je do ust, stymulując swoje narządy artykulacyjne. Bardzo ważny jest kontakt z dorosłymi, którzy mogą stymulować mowę i przyczynić się do  prawidłowego jej rozwoju. Dlatego należy często mówić do dzieci wyrazy i proste zdania oraz bawić się z nimi, nazywając poszczególne przedmioty i czynności.
Bardzo ważnym elementem wpływającym na rozwój mowy oraz kształtowanie poprawnego zgryzu  u dzieci  jest prawidłowe karmienie. Karmienie piersią ćwiczy narządy artykulacyjne u noworodka i niemowlaka, nie powoduje wad zgryzu oraz zmniejsza możliwość wystąpienia wady wymowy. Jeżeli dziecko karmione jest butelką bardzo ważny jest kształt i rodzaj smoczka. Dziecko nie może ssać palca gdyż powoduje to powstanie zgryzu otwartego i wady wymowy.
Jeżeli rodziców coś niepokoi w rozwoju swojego dziecka należy skonsultować się z lekarzem. Jeżeli mowa nie rozwija się prawidłowo lub jest jej brak należy skonsultować się z logopedą, który rozpoczyna pracę z dzieckiem od pierwszych miesięcy jego życia. Z zaburzeń, które mogą wystąpić u dziecka nie wyrasta się!       

Opracowała: mgr Halina Szopa – neurologopeda, pedagog specjalny




Dodano: 12.12.2016

Rozwój mowy dziecka i jego nieprawidłowości.

Rozwój mowy dziecka rozwija się od urodzenia do 7 roku życia. W 7 roku życia opanowana jest technika mówienia. Wszystkie głoski dziecko powinno poprawnie wymawiać.

W pierwszych miesiącach życia dziecko bawi się własnym głosem czyli głuży.

W 6 miesiącu życia  pojawia się gaworzenie. Powstają przypadkowe dźwięki . Dzieci, które nie słyszą nie gaworzą! Dziecko powtarza usłyszane dźwięki i sylaby.

Od 1-2 roku życia –okres wyrazu. Pojawiają się pierwsze wyrazy: mama, tata, baba, dada. Dziecko wymawia samogłoski a,e,o,u,i,y oraz spółgłoski p,pi,b,bi,m,mi,d,t,n. A pod koniec drugiego roku pojawiają się wypowiedzi dwuwyrazowe: mamo daj…

2-3 rok życia-okres zdania. Pojawiają się proste zdania. Dziecko wymawia samogłoski nosowe ą, ę i spółgłoski f, w, fi, wi, ś, ź, c, dź, ń, l, li, k, g, ch, ki, gi, chi, j, ł, s, z, c, dz. Dziecko wymawia około 1000 słów w wieku 3 lat. Dziecko podczas artykulacji tych głosek nie wysuwa języka między zęby.

4-5 rok życia. Dziecko prawidłowo wymawia wszystkie głoski oprócz sz,ż,cz,dż oraz głoski r.

W 5 roku życia dziecko zaczyna mówić głoski sz, ż, cz, dż. Mówi prostymi zdaniami i rozumie polecenia i mowę innych.

W 6 -7 roku życia pojawia się głoska r.
W 7 roku życia rozwój mowy jest zakończony. Później kompetencja językowa doskonali się. Dziecko poszerza słownik o nowe wyrazy i pojęcia.
Jeżeli mowa odbiega od normy rozwojowej. Pojawia się  wada  lub zaburzenie mowy należy skonsultować to z logopedą.

Z wady wymowy dziecko nie wyrasta.

Objawy niepokojące, świadczące o wadzie lub zaburzeniu mowy:

  • Wysuwanie języka między zęby podczas artykulacji głosek np.:s-z-c-dz lub innych
  • Problemy z gryzieniem i połykanie pokarmów
  • Wada zgryzu( np. przodozgryz, zgryz otwarty…)
  • Ssanie palca-powoduje zgryz otwarty
  • Wada słuchu- niedosłuch
  • Dziecko nie rozumie poleceń i nieadekwatnie reaguje na polecenia
  • Nie mówi poprawnie głosek np. f,w,r i innych…
  • Myli wyrazy np. na gruszkę mówi jabłko…
  • Mowa jest niezrozumiała dla otoczenia
  • Kiedy idzie do przedszkola  (3 lata) i mowa jest niezrozumiała lub nic nie mówi
  •  Mówiąc przekręca wyrazy, przestawia głoski lub sylaby w wyrazach
  • Pojawia się zacinanie  (jąkanie)
  • Pojawiają się zaburzenia zachowania nieadekwatne do danego bodźca (dziecko może nie rozumieć poleceń dlatego bije inne dzieci…)
  • Nie utrzymuje kontaktu wzrokowego z rozmówcą
  • Unika mowy i milczy  lub wybiera osoby do, których mówi.
  • Robi błędy słuchowe pisząc w zeszycie np. kuchasz (-arz).

Opracowała: mgr Halina Szopa – neurologopeda, pedagog specjalny




Dodano: 12.12.2016

Niedokształcenie mowy o typie afazji.

Jest to zaburzenie mowy, którego pierwsze objawy pojawiają się we wczesnym dzieciństwie. Inne określenia dotyczące nazewnictwa to: dysfazja, alalia, SLI (specyficzne zaburzenia językowe).

Przyczyną jest zmiana w budowie w części skroniowej mózgu. Zmiany dotyczą również metabolizmu w tej części mózgu. Zaburzenia językowe mogą być również dziedziczne. Nie występuje uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego. Autyzm jest również wykluczony. Iloraz Inteligencji w normie.
Mogą być objawy dotyczące rozumienia mowy jak i nadawania. Narządy artykulacyjne (język, wargi, żuchwa...) są prawidłowo rozwinięte i prawidłowo funkcjonują.

Objawy dotyczą wypowiedzi językowej dziecka oraz rozumienia. Do najczęstszych objawów należą:- agramatyzmy w mowie np. dziecko mówi „.. moja widelec...”

  • zaburzona jest odmiana wyrazów (fleksja)
  • trudności w nazywaniu rzeczowników, czasowników, przysłówków i przymiotników. Dziecko nie może znaleźć odpowiedniego słowa (aktualizacja wyrazów)
  • tworzenie neologizmów np. ”... zarabuje (zarabia), dlaczemu (dlaczego)...”
  • dziecko nie umie wprost nazwać przedmiotu tylko opisuje np. do czego służy, jak wygląda...
  • często nie rozumie poleceń złożonych, przeczytanego tekstu dlatego go nie opowie, nie wykona danego polecenia
  • występują trudności w nauce matematyki, geografii lub historii bo nie rozumie poleceń. Dziecko umie liczyć ale nie rozwiąże zadania z tekstem bo trzeba zrozumieć polecenie
  • myli często zaimki, czasy i rodzaje
  • dużo wkłada wysiłku w naukę a wyniki są niskie
  • Jeżeli dziecko nie wymawia danej głoski np. r, sz, ż, cz, dż to ma trudności po wywołaniu głosek z ich utrwaleniem w mowie spontanicznej. Długo nie może opanować głosek.
  • występuje dyspraksja, czyli trudności w planowaniu i wykonywaniu prawidłowej sekwencji motorycznej danego wyrazu, np. opuszcza głoski lub sylaby albo przestawia sylaby w danym wyrazie, nie powtórzy wyrazu poprawnie.
  • dziecko ma w szkole kłopoty z opanowaniem pisania i czytania ze zrozumieniem
  • występują zaburzenia przetwarzania słuchowego

Często u dziecka powstaje frustracja i zaburzenia emocjonalne gdyż mowa jest niezrozumiała dla otoczenia.

Jeżeli dziecko od 3 roku życia nie mówi, lub jego mowa jest niezrozumiała dla otoczenia i jeżeli nie rozumie poleceń należy zgłosić się do neurologopedy. Im wcześniej dziecko rozpocznie terapię tym szybciej opanuje komunikację językową. Z niedokształcenia mowy o typie afazji nie wyrasta się!!

Opracowała: mgr Halina Szopa – neurologopeda, pedagog specjalny




Dodano: 12.12.2016

Niepłynność mowy czyli jąkanie.

Na wstępie wyjaśnię pojęcie jąkania. Według literatury jest to zaburzenie płynności mówienia czyli wypowiadania się. Jest to wada wymowy. Powstaje wtedy kiedy następuje dyskoordynacja oddechu, artykulacji i fonacji. Najwcześniej może pojawić się jąkanie w wieku 3 lat, kiedy dziecko zaczyna szybko mówić, chce dużo powiedzieć a język nie jest na tyle wykształcony - słownik pojęciowy jest ubogi, dziecko poznaje jeszcze nowe pojęcia z otaczającego go świata. Jest to tak zwane fizjologiczne jąkanie, które powinno przejść bez ingerencji specjalisty. Nie należy wtedy poprawiać dziecka. Jednak jeżeli po trzech miesiącach nie przejdzie rodzice powinni zgłosić się do logopedy.

Rodzic powinien obserwować jąkanie u dziecka i jak ono się objawia. Objawy jąkania możemy podzielić na jawne, które słyszymy w wypowiedziach dziecka i na ukryte, które możemy zaobserwować.

Objawy jawne to:

  • powtarzanie, dziecko powtarza po kilka razy niektóre głoski, sylaby lub całe wyrazy, np. dddaj mi kanapkę…
  • Przeciąganie głosek ,np. w słowie: uuuuwaga…
  • Pojawienie się w mowie wypełniaczy, dziecko wtrąca pomiędzy wyrazami dodatkowe dźwięki, słowa np. yyyyyy, lub mamo wiesz, ja wiesz idę do babci wiesz…
  • Pauzy, pojawiają się kiedy dziecko z trudem rozpoczyna mowę, zdanie, może to być w środku zdania,
  • współruchy podczas mówienia, pojawiają się ruchy ciała, grymasy twarzy,
  • mówienie na wdechu, lub bezdech w trakcie mówienia,
  • czasami dziecko może unikać kontaktu wzrokowego z osobą, z którą rozmawia.

Objawy ukryte to:

  • dziecko unika mówienia tych słów, które sprawiają mu kłopot, zastępuje je innymi wyrazami lub rezygnuje z mówienia,
  • unika też sytuacji, w których trudniej mu mówić.

Niepłynność mowy może mieć przyczyny emocjonalne (stres, sytuacje stresowe, lęk) lub przyczyny neurologiczne. Z badań wynika iż dzieci u których rozwój mowy był opóźniony, podatność na niepłynność mowy jest większa. Na pojawienie się niepłynności mowy i jej rozwój może wpłynąć dane wydarzenie w środowisku dziecka. Dziecko nie może poradzić sobie samo z nowym wydarzeniem lub daną sytuacją, np. narodziny rodzeństwa, pójście do przedszkola, rozwód rodziców. Czasami rodzice mogą mieć negatywny wpływ na mowę dziecka. Rodzice zbyt dużo wymagają od dziecka (lub odwrotnie zbytnio ochraniają dziecko nie pozwalając mu samodzielnie sobie radzić), używają zbyt trudnych słów, nie na poziomie wieku dziecka. Szybkie tempo mówienia u dorosłych i przerywanie dziecku kiedy ono mówi może wpływać, również negatywnie na mowę malucha.

Jeżeli pojawi się niepłynność mowy nie należy dziecko utwierdzać w tym, tzn. nie mówić, że się jąka (nie nazywać tego po imieniu), nie przerywać wypowiedzi, nie poganiać dziecka podczas codziennych czynności . Co najważniejsze nie denerwować się kiedy zauważymy jąkanie, gdyż to zdenerwowanie udziela się dziecku. Jeżeli niepłynność mowy nie przejdzie należy niezwłocznie zgłosić się do logopedy. Właściwa terapia logopedyczna poprawi płynność mowy i nie spowoduje wtórnych zaburzeń emocjonalnych.

Opracowała: mgr Halina Szopa – neurologopeda, pedagog specjalny




Dodano: 12.12.2016

Rola terapii zajęciowej w aktywizacji Seniora.

Do niedawna emerytura kojarzyła się z czasem spędzonym w domu przed telewizorem. Dziś już nie musi tak być. Seniorzy coraz częściej zaczynają realizować swoje pasje i zainteresowania, są  bardziej aktywni, starają się nadal uczestniczyć w życiu społecznym.
Istnieje jednak „druga strona medalu”, gdyż jak wiadomo zmiany związane z wiekiem prowadzą do ograniczenia samodzielności i utraty poczucia bezpieczeństwa. Z wiekiem zmniejsza się sprawność intelektualna i zdolność podejmowania samodzielnych decyzji. Seniorzy mają utrudniony dostęp do rehabilitacji i skutecznego leczenia. Zdarza się też, że osobom starszym brakuje dostatecznego wsparcia i  opieki  ze strony najbliższych. Traumatycznym przeżyciem może być  również utrata bliskich, a co za tym idzie całkowita zmiana trybu życia i poczucie pustki. Nagromadzenie tego typu problemów często powoduje niechęć do wychodzenia z domu lub podejmowania aktywności społecznych. Przyczyną może być również pogarszający się stan zdrowia oraz powstałe, z różnych powodów urazy i trwałe niepełnosprawności.
W takim przypadku bardzo pomocna może okazać się terapia zajęciowa.
Terapeuta zajęciowy to osoba, która prowadzi zajęcia usprawniające fizycznie, psychicznie i społecznie. Poprzez działanie i tworzenie pomaga odnaleźć się w nowej rzeczywistości osobom z różnymi rodzajami niepełnosprawności.

Istotnym elementem terapii zajęciowej jest aktywizacja uczestników, która ma na celu włączenie osób starszych do udziału w różnych dziedzinach życia. Jest sposobem leczenia wielu chorób i zaburzeń. Problem aktywizacji nabiera szczególnego znaczenia u osób, które z różnych powodów nie są w stanie samodzielnie funkcjonować. Aktywizacja uczestników terapii zajęciowej może obejmować wszystkie możliwe zakresy: od czynności samoobsługowych i porządkowych w najbliższym otoczeniu, po działania na rzecz innych osób. W procesie aktywizacji każdy uczestnik terapii zajęciowej jest traktowany indywidualnie  i podmiotowo. Spośród zaoferowanych propozycji sam może wybrać formę zajęć, która najbardziej odpowiada jego potrzebom, zainteresowaniom  i możliwościom. Brak aktywności, kontaktów, pomocy ze strony innych osób daje poczucie własnej nieprzydatności, prowadzi do poczucia krzywdy, izolacji  i osamotnienia. 

Opracowała: mgr Monika Sołkowska – pedagog specjalny




Dodano: 02.04.2017

Trening pamięci dla Seniora.

Z biegiem czasu organizm człowieka zużywa się. To naturalna kolej rzeczy. Podobnie jest z ludzkim umysłem i jego zdolnościami. Brak ćwiczeń pamięci, może spowodować narastające zapominanie, wolniejsze kojarzenie informacji i problemy z koncentracją, a w poważniejszych przypadkach choroby takie jak Alzheimer czy demencja starcza. Należy zatem wciąż poprawiać swoją pamięć, zdolność twórczą oraz szybkość myślenia, aby ten proces spowolnić. Dlatego właśnie stosowanie treningów pamięci zalecane jest szczególnie dla Seniorów. Zaletą treningu jest jego zróżnicowany charakter. Nie ma ostrych wytycznych, a wręcz przeciwnie: najważniejsze są chęci, samodyscyplina i pozytywne nastawienie ćwiczącego. Chodzi o to by wciąż robić nowe rzeczy. Każdy może dopasować ćwiczenia do swoich potrzeb i zainteresowań. Powinno się robić to co sprawia przyjemność. A propozycji jest wiele: czytanie książek na interesujący nas temat, uczenie się słów piosenki ulubionego wokalisty czy zapamiętanie wiersza. Polecam również naukę opowiadania bajek, którą później można wykorzystać w opiece nad wnukami. Wielkim wyzwaniem będzie nauka języka obcego, która może wydać się nierealną dla osób w starszym wieku, ale jest to wykonalne i przyniesie pozytywne skutki dla stanu naszej pamięci. Wykonywanie ćwiczeń fizycznych, nauka obsługi komputera, wykonywanie różnego rodzaju robótek plastycznych czy nawet nauka gry na instrumencie, to także wspaniały i korzystny trening, który powoduje zwiększenie aktywności mózgu. Trenować można również podczas wykonywania codziennych zadań - idąc do sklepu warto zrezygnować ze sporządzonej listy zakupów i zapamiętać ją. Zamiast przeliczać na kalkulatorze miesięczne wydatki, można zrobić to samemu. Gotowanie to także okazja do ćwiczeń dla mózgu. Wystarczy ugotować nową potrawę z nowego przepisu. Podczas spaceru po parku można skoncentrować się na jednej rzeczy np. na liczeniu mijających nas przechodniów, kobiet lub mężczyzn - to wspaniałe ćwiczenie na koncentrację. Warto też trenować koncentracje poprzez pobudzenie wszystkich zmysłów, zwracanie uwagi no to, co widzimy, słyszymy i czujemy. Trening pamięci ma jeszcze jedną - dla większości Seniorów pewnie najważniejszą zaletę - można go wykonywać w towarzystwie. Łączenie treningu ze spotkaniem towarzyskim to jest to! Oto kilka przykładów– różnego rodzaju gier i ćwiczeń: • gra w skojarzenia, w której każdy po kolei wypowiada pierwszy wyraz jaki został skojarzony z wyrazem powiedzianym przez poprzednią osobę • zapamiętywanie układanki przedmiotów - jedna osoba zapamiętuje podany układ, zamyka oczy, a następnie reszta zmienia kolejność układu. Należy odgadnąć które przedmioty zostały zamienione. • gra w zapamiętywanie słów, gdzie każdy powtarza słowa powiedziane wcześniej dodając kolejne • gra w rymowanki – należy ułożyć rymowankę np. do jakiejś daty, roku urodzenia itp. • liczenie w odpowiedni sposób np. od 1 do 20, co 5 • stworzenie wspólnego plakatu lub tekstu reklamującego osiedle, ulubiony sklep czy serial • wspólne rozwiązywanie krzyżówek, sudoku • gry karciane, gry planszowe (obecnie na rynku jest wiele ciekawych gier dla dorosłych, które ćwiczą koncentrację, rozwijają wyobraźnie i pozwalają świetnie się bawić)

Opracowała: mgr Monika Sołkowska – pedagog specjalny




Dodano: 06.07.2018

Jąkanie i jego rodzaje.

Jąkanie jest często występującym zaburzeniem mowy, dotyczy około 60 milionów ludzi na całym świecie, w tym ponad 1% populacji ludzi dorosłych i około 4% dzieci. Statystyki podają, że czterokrotnie częściej występuje u chłopców niż u dziewcząt. U 60% dzieci z rozwojową niepłynnością mowy zaburzenie ustępuje samoistnie przed 7 rokiem życia, u 40% utrzymuje się i wymaga specjalistycznej terapii. Świadomość trudności z płynnym wypowiadaniem się rodzi lęk przed mówieniem. Specjaliści przedmiotu nie wypracowali jednolitej klasyfikacji jąkania. Poniżej przedstawię różne klasyfikacje jąkania.

Jąkanie w ujęciu lingwistycznym.

W ujęciu lingwistycznym jąkanie jest zaburzeniem w płaszczyźnie suprasegmentalnej. Jest przejawem opóźnionego rozwoju mowy. Objawami tak określanego jąkania są: powtarzanie głosek, sylab, wyrazów, przeciąganie, blokowanie, pauzowanie, embolofazje, poprawianie, tachylalia, bradylalia (Z.Tarkowski,2005 za L.Kaczmarek,1981).Wskazując różne poziomy języka Z. Tarkowski wyróżnia trzy rodzaje niepłynności:
  • niepłynność semantyczną - cechuje brak swobodnego przechodzenie od jednej myśli do drugiej; objawami są: pauzy, powtarzanie i embolofazje;
  • niepłynność syntaktyczną - cechuje trudność swobodnego przechodzenie od jednej struktury zdaniowej do drugiej; objawami są: rewizje, powtarzanie przyimków i spójników;
  • niepłynność fonologiczną (artykulacyjną) - cechuje trudność swobodnego przechodzenia od jednej artykulacji do drugiej; objawami są: powtarzanie, przeciąganie, dysrytmie, blokowanie.
Ze względu na lokalizację objawów niepłynnego mówienia Z. Engiel, (Z. Tarkowski,2005 za Z. Engiel,1976), wyróżnia jąkanie na starcie i jąkanie w toku wypowiedzi. Niepłynność najczęściej występuje na początku wypowiedzi, na przejściu od informacji znanej do informacji nowej oraz w słowach funkcyjnych-przyimkach i spójnikach. Niepłynność mówienia zależna jest od długości wypowiedzi i jej spójności semantycznej i struktury gramatycznej. Im dłuższa wypowiedź tym większe prawdopodobieństwo, że pojawi się niepłynność. Zdania krótkie o prostej strukturze wymawiane są płynniej niż zdania długie. Zdania złożone współrzędnie są wymawiane bardziej płynnie niż zdania złożone podrzędnie (Z.Tarkowski,2005). Jąkanie w ujęciu fizjologicznym Ze względu na czynniki fizjologiczne jąkanie określane jest jako zaburzenie płynności mówienia spowodowane spastycznymi ruchami mięśni artykulacyjnych, fonacyjnych i oddechowych. Zakłócenia funkcji aparatu oddechowego objawiają mówieniem na wydechu, czyli resztkami powietrza. Skurcze mięśni fonacyjnych utrudniają wydobycie głosu, co powoduje przerwy w mówieniu. Skurcze mięśni narządów artykulacyjnych uniemożliwiają wykonywanie odpowiednich ruchów warg, języka, żuchwy lub powodują, że ten sam ruch musi być kilkakrotnie powtórzony. Wymienione wyżej dysfunkcje są przyczyną powtarzania, wydłużania głosek lub przerw w mówieniu (M. Chęciek 2001). Mając na uwadze dominujący rodzaj skurczów wyróżnia się:
  • jąkanie kloniczne objawiające się powtarzaniem głosek lub sylab nagłosowych. Uważa się, że jest to łagodniejsza i często nieuświadomiona forma jąkania.
  • jąkanie toniczne - charakteryzujące się blokami w czasie mówienia prowadzącymi do wybuchowego wypowiadania, przedłużania artykulacji głosek, wysiłku i wzmożonego napięcia mięśniowego.
  • jąkanie kloniczno – toniczne charakteryzujące się objawami mieszanymi, współruchami, objawami wegetatywnymi (I. Styczek,1980).
Jąkanie czynnościowe jest wynikiem zmian czynnościowych w centralnym układzie nerwowym, które wpływają oddychanie, fonację i artykulację. Jąkanie czynnościowe można podzielić na:
  • jąkanie rozwojowe - występuje u dzieci do 5 roku życia, w okresie kształtowania się mowy i jej intensywnego rozwoju, zmniejsza się wraz z wiekiem dziecka pod wpływem doskonalenia systemu językowego pod warunkiem, że nie zostanie utrwalone negatywnymi czynnikami,
  • jąkanie urazowe (traumatyczne) - powstaje nagle, nieoczekiwanie, pod wpływem silnego bodźca, szoku emocjonalnego.

Jąkanie w ujęciu organicznym.

W ujęciu organicznym jąkanie jest następstwem zmian chorobowych w tkance mózgowej. Często zaburzenie to występuje u dzieci epileptycznych i u dzieci z rozpoznaniem guza mózgu (E. Minczakiewicz, 1997).

Jąkanie w ujęciu psychologicznym.

W ujęciu psychologicznym jąkanie jest reakcją nabytą. W powstawaniu jąkania istotną rolę odgrywają czynniki psychiczne. Biorąc pod uwagę czynniki psychologiczne Z. Tarkowski (2005)jąkanie dzieli na:
  • jąkanie preneurotyczne - bez lęku przed mówieniem,
  • jąkanie neurotyczne - charakteryzujące się lękiem przed mówieniem.
W początkowej fazie rozwoju jąkania objawy niepłynności zwykle nie wpływają na chęć komunikacji słownej osoby, której dotyczą. Dopiero pojawienie się napięć mięśniowych utrudniających wypowiedź sprawia, że osoba ma świadomość zaburzenia i często odczuwa strach przed mówieniem. Negatywne reakcje otoczenia bywają czynnikiem nasilającym lęk przed mówieniem i powodują unikanie sytuacji komunikacyjnych. Jąkanie w ujęciu socjologicznym Ze względu na czynniki socjologiczne jąkanie określane jest jako zburzenie sytuacyjnie zmienne. Jego nasilenie zależy od czynników społecznych, kondycji psycho - fizycznej, zaangażowania emocjonalnego. Jąkającemu się łatwiej jest mówić o rzeczach znanych, trudniej o planach i rzeczach przyszłych. Jąkanie słabnie lub zanika w mowie bardzo wolnej, szepcie, recytacji, śpiewie, podczas mówienia w hałasie, mówienia do siebie w odosobnieniu, mówienia do zwierząt i małych dzieci. Może nasilić się w sytuacji stresu komunikacyjnego, zdenerwowania, pośpiechu.

Ze względu na stopień nasilenia niepłynności specjaliści dzielą jąkanie na :

  • jąkanie łagodne - zaburzonych jest około 2 - 5% słów, zaburzenie napięcia mięśniowego nie zakłóca mowy, pauzy trwają około 1 sekundy, nie występują współruchy,
  • jąkanie umiarkowane - zaburzonych jest około 5 - 8% słów, napięcie mięśniowe przeszkadza w mówieniu, pauzy trwają około 1 sekundy, pojawiają się grymasy twarzy, współruchy,
  • jąkanie znaczne - zaburzonych jest do 25% słów, napięcie mięśniowe jest wyraźne, pauzy trwają około 4 - 5 sekund, występują nasilone, długotrwałe grymasy, współruchy, mowa stanowi ogromny problem dla mówiącego i staje się trudno zrozumiała dla słuchającego,
  • jąkanie głębokie - zaburzonych jest więcej niż 25% słów ,występuje wyraźnie napięcie mięśniowe, pauzy trwają dłużej niż 5 sekund, na twarzy obserwuje się wyraźne grymasy, występują współruchy, mowa uniemożliwia często komunikowanie się z otoczeniem.

Bibliografia:

1. Chęciek M.: Jąkanie [w:] T. Gałkowski, Z. Tarkowski, T. Zalewski (red.), Diagnoza i terapia zaburzeń mowy, UMCS, Lublin,1993 2. Chęciek M.: Różne oblicza niepłynności mówienia, „Logopedia” nr 34,2005 3. Kamińska D.: Wspomaganie płynności mowy dziecka - profilaktyka, diagnoza, terapia jąkania wczesnodziecięcego, „Impuls”, Kraków,2006 4. Styczek I.: Logopedia, PWN, Warszawa,1980 5. Tarkowski Z.: Jąkanie wczesnodziecięce, WSiP, Warszawa,1997 6. Tarkowski Z.: Jąkanie. Giełkot [w:] T. Gałkowski, G. Jastrzębowska, Z. Tarkowski (red.), Logopedia. Pytania i odpowiedzi, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole, 1999 7. Tarkowski Z.: Jąkanie. [w:] T. Gałkowski, E. Szeląg, G. Jastrzębowska, Z. Tarkowski (red.), Podstawy neurologopedii. Podręcznik akademicki, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole, 2005 8. Strony internetowe:www.jąkanie.pl,www.logopeda.org.pl

Opracowała: mgr Agata Stępień – pedagog, neurologopeda